ظاهرا جامعه و سیستم اداره جامعه ی ما هنوز به آن بلوغ مدنی نرسیده است که تریبون های مناسبی در اختیار مردم قرار دهد که اگر خواسته ایی دارند، آن را به نحو بهتری بیان و ابراز دارند، تا دیگر همچون زمانه بحران و خفقان ناشی انقلاب و خیزش مردمی (یعنی نزدیک به چهل سال قبل در سال های دهه 1350 و اوج انقلاب اسلامی) دیوارها روایت گر خواست مردمی نباشد و آنها روش های بهتری برای ابراز درخواست های خود در اختیار داشته باشند. انگار شاهرودی ها در دهه نود و در آستانه ورود به مقطع دهه 1400 هجری راه بهتری به جز دیوارنویسی و... برای ابراز خواسته های منطقه ایی و جمعی خود نیافته اند و این روزها دیوار نویسی هایی تحت عنوان"استان شاهوار" بر نمای دیوارهای شهر حکایت از درخواستی مردمی دارد که خواهان استان شدن منطقه شاهرود و جدایی از سمنان دارد، حتی این حرکت که با انگیزه اقتصادی – منطقه ایی شکل گرفته نیز از نام "شاهوار" وام گرفته تا آن را بر استانی جدید نهاده که انتظار می رود روزی تشکیل شود و پایانی بر بی عدالتی در تقسیم منابع تخصیص یافته استانی از سوی حاکمیت مرکزی و عدم توسعه یافتگی این منطقه باشد؛ استان شدن و یا نشدن شاهرود بحث این نوشته نیست، ولی کلمه شاهوار بزرگ و پر برکت نقش مهمی در تفکر مردمان این دیار دارد و همانقدر که سبلان سفره پر برکت خود را بر اهالی اردبیل گسترانده است، شاهوار نیز منطقه ایی تاریخی را میلیون ها سال هاست که به وجود خود نعمت بخشیده است. این ارتفاع[1] که بلندترین قله در ارتفاعات سلسله جبال البرز واقع در منطقه استان سمنان می باشد و در شمال شرقی شهرستان شاهرود قرار دارد، رتبه هفتاد و سومین قله بلند ایران را دارا می باشد.

 سال های کودکی، بارها به نظاره غروب خورشید بر بلندای شاهوار نشسته و گاه دوست داشتم آنرا در مسیر غروبش در پشت این قله اسطوره ایی دنبال کنم، تا ببینم در کجای زمین فرو می رود که ما زمینیان را به مدتی یک شب در تاریکی فرو می برد. و یا آن روزها که هرکس خود به جستجوی ماه نازک رمضان در هنگامه غروب پایانی آخرین روزِ ماهِ شعبان می نشست و دفاتر علمای کرام این مسولیت را از آن خود نکرده بودند، ما در نقطه ایی بر بلندای همین قله به جستجوی ماه نازک و سفیدرنگِ کم نورِ خجالتی می پرداختیم تا با رویتش اعلام کننده آغاز ماه روزه داری و عبادت باشیم، مسابقه ایی که اولین نفر که آن را می دید افتخار اعلام شروع ماه رمضان را آن خود می کرد و به بقیه هم نشانش می داد و کلی افتخار و...

 شاهوار قله ایی خاطره انگیز است که همواره چشم به گشودن اسرار آن داشتم و فکرم را از کودکی به خود مشغول کرده بود و حتی در اوج مساله هسته ایی آنگاه که حضور اشیاء ناشناس پرنده UFO[2] در اوج بود، خود و خانواده بر پهنه همین کوهستان شاهد پرواز نقطه ایی نورانی و خاص بودیم و همه ما در هنگام حرکت در جاده شاهرود – آزادشهر، حرکت آنها را بر فراز قلل سمت راست خود دیدیم گویا آنان نیز اسراری را در این نقطه حس کرده بودند و به بازرسی از آنجا مشغول بودند، پرنده های ناشناسی که بین گرگان و شاهرود در همین مسیر کوهستانی در حرکت بودند و مردم زیادی را به دیدن خود متعجب کردند.

 اما در سحرگاه 23 تیرماه 1395 بالاخره بخت یار شد و پای در راه فتح این قله نهادیم، تا صعودی تابستانی را بر آن تجربه کرده باشیم، صعودی که از ساعت سه و نیم سحرگاه آنروز آغاز و تا ده و نیم شب به مدت 19 ساعت رقم خورد؛ حرکتی پیاده که از مبدا روستای ابرسج آغاز و از طریق مسیر رود "دره اِستامیدان"[3] به بالاترین نقطه یعنی ارتفاع 3945 متری ختم و از همین مسیر نیز به مبدا بازگشتیم.

آری سخت و توان فرسا اما به همین سادگی می توان قله هایی را فتح کرد که روزگاری فتح آن آرزویی برایمان بیش نبود؛ بر خلاف صعودهای دیگر که از تجهیزات خوبی برخوردار بودم اما در این صعود به علت نداشتن وسایل کوهنوردی مناسب از جمله کفش (که اساسی ترین و چماق که از ضروریات کوه است)، صعودی بسیار سخت را تجربه کردم که از این لحاظ هم به یاد ماندنی خواهد بود، نداشتن کفش مناسبِ کوه حرکت در دره اِستامیدان که مملو از خرد سنگ هایی که سیل های دائمی آنها را به همراه می آورد برایم همچون راه رفتن روی ریگ های پخش شده روی آسفالت خیابان با  دمپایی پلاستیکی کف نازک بود، آبله هایی که بر پایم از این سفر دارم حکایت به یاد ماندنی صعودی بی تجهیزات را به خاطرم همواره زنده خواهد کرد، کوتاهی چوب دستی ام نیز هنگام برگشت کار دستم داد و سه بار زمین خوردن هنگام پایین آمدن را تجربه کردم و...

 اما شاهوار گنجینه ایی طبیعی و تجدید شوند است که خداوند برای هزاره ها جهت مردم اطرافش به ودیعه گذاشته تا از آن سودهای زیادی ببرند و زندگی خود را رقم بزنند آب های جاری از این قله ی بزرگ شهرها و روستاهای اطرافش را سیراب می کند و درختچه های اَوَرس آن نیز (که اکنون متاسفانه دیگر انگشت شمارند) حکایت سختی و تحمل و محکمی را برای انسان روایت می کند؛ اگرچه یک نسل قبل این کوه پوشیده از این درختچه نادر و پر ارزش بوده است که اکنون نسل آن در معرض انقراض می باشد و آنقدر از آن بریده اند و برای سوخت استفاده کرده اند که مدت ها باید چشم بگردانی تا یکی از آنها را بر پهنه این قله زیبا ببینی؛ و یا حیات وحش آن که امروز با حضور پرتعداد چوپانان و کوسفندان شان دیگر جایی برای ماندن ندارند و دزدکی در ارتفاعات کم پوشش و فقیر گیاهی شاهوار و مرتعی که برای هزاره ها متعلق به خودشان بوده است می توانند حرکت کنند و همواره در معرض تیر شکارچیانی هستند که آنها را نشانه رفته است تا نسل آنان را نیز منقرض نمایند، این حکایت دردآور تجاوز به طبیعت توسط انسان است که اشک از دیده های آشنا به درد جاری می کند.

اینجا در شاهوار حتی در ارتفاع سه هزار متر به بالا می توان فسیل صدف [4] ماهیانی را که اکنون به صخره ایی از سنگ تبدیل شده اند را دید که روایتگر تاریخ زمین شناسی میلیون ساله منطقه هستند و این که میلیون ها سال بر این پهنه گذشته است و لایه های درونی زمین آنقدر به زیر لایه های سطحی باز مانده از دریاها و اقیانوس های قدیمی فشار آورده اند که این لایه های کفِ دریاهای قدیمی را تا ارتفاع بیش از سه هزار متر بالاتر از سطح دریا در آسمان ها برده اند و نشان از تاریخچه شکل گیری شاهوار طی میلیون ها سال دارد و این که دریاهای زمین تا کجاها ادامه داشته و امروز تنها چاله ایی در ارومیه یا دریای قزوین و... از آن همه اقیانوس باقی مانده اند و آنها هم در حال خشک شدن هستند تا این بازماندگان دوران زمین شناسی میلیون ساله نیز به تاریخ بپیوندند و عقب نشینی آب ها از پهنه زمین هرچه تکمیل تر و نمایان تر شده و زمین ما خشک و خشکتر شود.

 شاهوار و کوه ها اطرافش گنجینه رستنی های گیاهی است که امروز چرای بی رویه دام آن را با تهدید جدی زیست محیطی مواجهه کرده است و برخی از مکان ها را چنان احشام روستاییان چریده اند که با زمین صاف و بی حاصل یکی شده و منظره اسفباری را به نمایش گذاشته است؛ این چرای بی رویه و عدم دادن فرصت به طبیعت برای بازیافت و ریکاوری خود باعث شده است که در ما مسیر حرکت خود در چندین نقطه شاهد حرکت زمین باشیم که این بدان معنی است که فقر پوشش گیاهی باعث خواهد شد تا خاک حاصلخیز این پهنه در شیب ها زیاد دیگر توان نگهداشتن خود را نداشته و خاک های حاصلخیز شیب ها که ظرفیت رویش گیاه دارند همچون بهمن به دره سرازیر شوند و مناطقی که خاک مناسب رویش دارند از بین رفته و پوشش گیاهی در معرض خطر جدی قرار گیرد، خبر بد دیگر این که فعالیت های معدنی هم در حوزه این کوه ارزشمند آغاز شده و جاده سازی و عوارض دیگری که در آینده بر این منطقه تحمیل خواهد کرد باعث تخریب و تعرض به منطقه حیات وحش و طبیعت بکر آن خواهد شد و بدین ترتیب یکی از حوزه هایی که چرخه کامل زیستی گیاهی و جانوری را به طور نسبی در شکل کامل در خود دارد و باید آب چندین منطقه پرچمعیت روستایی و شهری اطراف خود را پاسخگو باشد در معرض خطر جدی و نابودی قرار گیرد.

 اما اگرچه گفته می شود هرجا پای انسان باز شد دیگر باید نابودی طبیعتش را از پیش دید و پیش از مرگ به فاتحه خوانی اش نشست، اما متاسفانه تیم های کوهنوردی که در مسیر این بلندترین قله منطقه در حرکت باشند نیز دیده نمی شود و ظاهرا فعالیت آنچنانی ندارند و این نشان از عدم توجه به این ورزش ارزان و مفرح و در دسترس دارد که برنامه ایی برای گسترش آن دیده نمی شود و شاهرود با داشتن چنین قله ایی باید فدراسیون کوهنوری فعالی داشته و از این ظرفیت گردشگری سود جویند، تا مدافعان محیط زیست هم بروند و ببینند و نابودی ها را گزارش کنند و مسولین را به تجدید نظر در رویه ها وادارند.

درخت نایاب و گونه در حال انقراض سرو کوهی و یا اورس برر دامنه شاهوار

• درخت نایاب و گونه در حال انقراض سرو کوهی و یا اورس برر دامنه شاهوار درخت نایاب و گونه در حال انقراض سرو کوهی و یا اورس برر دامنه شاهوار
• بر فراز قله شاهواربا 3945 متر ارتفاع بر فراز قله شاهواربا 3945 متر ارتفاع
• پوشش گیاهی دامنه شاهوار پوشش گیاهی دامنه شاهوار
• تصویر سنگی مملو از فسیل های دریایی در ارتفاع بیشتر از 3000 متری در دامنه کوه شاهوار تصویر سنگی مملو از فسیل های دریایی در ارتفاع بیشتر از 3000 متری در دامنه کوه شاهوار
• نقشه صعود ما به قله در طولانی ترین مسیر که 18 ساعت به طول انجامید نقشه صعود ما به قله در طولانی ترین مسیر که 18 ساعت به طول انجامید
•  

 [1] - بر اساس داده های ارایه شده در سایت (http://peakery.com/kuh-e-shahvar-iran/)

(17 الی 21 تیرماه 1395)

خراسان گنجینه فرهنگ و ادب ایران، گنجینه ایی که برداشت از آن به کاستی اش نمی انجامد، و با هر برداشتی به غنا و تلالو این گوهر تابناک افزوده می شود و آگاهی از تاریخ آن هر ایرانی را به وجد می آورد و شادی و سرور از داشته هایی این چنینی وجود انسان را آکنده می کند. برداشتن لایه های غبار پوشیده بر این گنجِ فرهنگیِ بی پایان، باعث زنده شدن ایران و آشکار شدن بزرگی و عظمت مردمانی می شود که پایمردی آنان مثال زدنی است، مردمی که اسیر ظلم زمانه نشدن شان حیرت انگیز است؛ مردمی از داشته های دنیا، یک لا قبا که زره و کلاه خود آهنین و هیکل قدرتمند و عضلانی و شدت ظلمِ ظالمینِ و جورِ جابرینِ حاکم بر آنان، آنها را از قیام علیه این غارت گران باز نداشت و فرهنگی تابناک را در تاریخ ظلم ستیزی این مرز و بوم رقم زدند و افتخاری تاریخی را در روند فرهنگی این ملت سرودند که باید پاسش داشت، و ارجش نهاد.

چیزی که انگار اکنون از صدر ماموریت مسولین فرهنگی این کشور به کناری رفته و در آثار تولیدی صاحبان بودجه های کلان فرهنگی این عصر دیگر حکایتی از این فرهنگ افتخار آمیز در فرآورده های تولیدی اشان دیده نمی شود و اگر هم دیده شود، تناسبی با واقعیت، اهمیت و عظمت آن ندارد؛ و کورسوهای حرکات جزیره ایی، یک تنه و انفرادی سردمداران فرهنگ این مرز و بوم نیز در کشاکش رقابت های مذهبی و سیاسی داخلی به سیاهی می رود؛ به عنوان مثال در مهد فرهنگ ایران یعنی نیشابور شخصی همچون شهرام ناظری که او را می توان از ژنرال های فرهنگی این کشور نامید، حتی نمی تواند نوای اشعار شعرای ایرانی، به همراه نوای موسیقی ناشی از آلات موسیقی ایرانی را طنین انداز کند و کنسرت موسیقی او به نام اسلام، شهدا و خانواده شهدا لغو می شود[1] و لابد او نیز باید برنامه های موسیقی سنتی - ایرانی خود را همچون خوانندگان لس آنجلسی! در ترکیه و دبی برای ایرانیان اجرا کند؟!! که این جای تاسف بسیار عمیق دارد.

بعد از ساخت سریال ارزشمند تلویزیونی"سربداران" که غباری از تاریخ حوادث گذشته بر این خطه فرهنگی برداشت، دیگر کمتر اثری از این دست در پهنه تولید فرهنگی و هنری ما خودنمایی کرد، به قول مرحوم پدر "دیگر آن شیری بود که به ننه اش مرد[2]" و در حالی که ایران بزرگ که به وسعت چندین کشور است، اکنون به گربه نشسته ایی بر نقشه کنونی ایران کاهش یافته و اگرچه این باقی مانده بخش مهمی از این سرزمین را پوشش می دهد، اما بخش مهم تری از آن هم جدا افتاده، و بدتر از آن این که در همین ایران باقی مانده هم، فرهنگ ایرانی ما غریب و بی یاور مانده است.

گذشته از دست اندرکاران فرهنگ و هنر این کشور که شرح داستان غمبار آنان رفت که نمی توانند و یا نمی خواهند به وظیفه خود در قبال سرزمین، تاریخ و اجدادشان عمل کنند، امروز ما مردم عادی نیز از نقش خود در این خصوص به دور افتاده ایم و حتی سفرهای چندین میلیونی سالیانه امان در این پهنه فرهنگی نیز، آن رهاورد مورد انتظاری که باید و شاید را برای مان به ارمغان نمی آورد. سفرهای مان به جای این که به مقصد هرات، سمرقند، بخارا، مرو، بدخشان، خُتن، فرغانه، قندهار، پیشاور، مزار شریف، بلخ، بادکوبه، نخجوان، باکو، تفلیس، لنکران و... باشد، دبی، انتالیا، پوکت، بالی، مالزی، اروپا و امریکا و... را هدف گرفته است و علاوه بر میلیون ها ایرانی که به این مقاصد مسافرتی می روند و نمی دانم چه چیز خود را در آنجا جستجو می کنند، مسافرین داخل هم که سالانه و میلیونی سفر دارند هم فارغ از اهداف اصلی سفر در غفلت از فرهنگ و تاریخ خود سیر می کنند.

 اکنون این جاده ها هستند که مسیر حرکت و توقف ما مردم را نیز در سفرهای داخلی تعیین می کنند، دیگر همچون گذشته نیست که مسافر در سفرها با مردم و سرزمین های واقع در مسیر حرکتش گره می خورد و سفرنامه ها مملو از برخوردهای فرهنگی و حکمت آمیز بین مسافر و اهالی مسیر بود؛ امروز اتومبیل ها، قطار ها، هواپیماها ما را از مسیرها و مردمش دور کرده اند و این وسایل سفرند که ما را در مسیر جاده هایی از پیش تعیین شده با سرعتی شگفت آور به حرکت در می آورند و از زمین و زمینیان مسیر مسافرت کنده و ناگاه در مقصد فرودمان می آورند تا جایی غیر از آنچه در مسیر جاده هست (آن هم سرسری و از روی تعجیل)، ندیده به مقصد برسیم و حتی می توان مدعی شد که چیزی از مسیر و حاشیه اش نمی بینیم و درک نمی کنیم، اما کافی است جاده تو را اسیر خود نکند و گاهی هم از این مسیر اجبار و روتین فاصله بگیری تا بدانی از کجا، از کنار چه ملتی، چه تاریخی و چه سرزمینی گذر می کنی، و آنان با تو چه نسبتی دارند.

 سال ها بود که در مسیر رسیدن به مشهد و سرزمین شگفت آور و معجزه ساز توس، تنها به مقصد و زیارت امام رضا (ع) می اندیشیدم و از کنار روستای فرومد[3] می گذشتم، منطقه ایی که یادآور خاطرات زیادی از تاریخ گذشته امان است، خاطره قیام سربداران، خاطره هجوم مغولان، خاطره تجاوز و ظلم آنان، خاطره خون ریزی و غارت این قوم وحشی در خاک ما، و در انتها خاطره قیام مردم این منطقه علیه ظلم حاکمان بدکاره ایی که مردم این سرزمین را به هیچ انگاشتند و ظلم و غارت خود و عساکرشان را به اوج رساندند. در اینجا می توان ردپای قیام مردمی را دید که به ساز و برگ و هیمنه و توحش متجاوزین و همکاران داخلی اشان مقهور نشدند، اینجا می توان مسیر عبور کسانی از ما مردم را دید که بر وضع اسفبار خود آگاهی یافتند و ریشه یابی کردند و بر ریشه آن شوریدند و به موفقیت هم رسیدند، همراهی مردم عادی، عرفا، شعرا و دانشمندان در این مسیر الگویی است یادگرفتنی و تجربه ایی است آموزنده.

درمسیر سفر به شرقِ فرهنگیِ خود از غرب به شرق که حرکت کنید، کافیست کمتر از بیست کیلومتر از بزرگراه شاهرود – سبزوار جدا شوید و به روستای فرومد درآیید، روستایی تاریخی در مسیر جاده ابریشم که حامل مخزن عظیمی از خاطرات اجدادمان است، مسجد جامع این روستا یک اثر مهم معماری منحصر به فرد بجای مانده از گذشته های افتخار آمیز آن به زمان حاکمیت خوارزمشاهیان می رسد.[4]

آرامگاه شاعر و مبارز سربدار جناب ابن یمین فرومدی

و مزار بی زایر شاعر ایرانی جناب ابن یمین فرومدی[5] چون نگینی در این روستا می درخشد او که در قیام سربداران نقش مهمی داشت و دیوان شعرش را در نبرد سرنوشت ساز هرات (که شرح غمبار این شکست را باید در تاریخ خواند) از دست داد و در آخر نیز از معرکه این جنگ به طرز معجزه آسایی جان سالم به در برد و بمحل سکونت خود روستای فرومد بازگشت و ماوا گرفت و ماندگار شد تا امروز ما را به آن شرایط دلالت دهد، این شعر ابن یمین را حتما باید شنیده باشید که : " آن کس که بداند و بداند که بداند/ اسب خرد از گنبد گردون بجهاند! "[6] اما او در نهایت بی توجهی ما در حاشیه این مسیر حرکت میلیونی ما ایرانیان که راهی مشهد هستیم، بی زایر در این نقطه خفته است، و فراموشکاری ما مردم را بی صدا فریاد می زند و ما را به هوشیاری و عدم فراموشی تاریخ خود فرا می خواند.

آرامگاه حسن جوری از مشایغ و رهبران قیام سربداران - مختصر اما با معنویت

در کنار این شاعر حکیم، رهبر قیام سربداران جناب شیخ حسن جوری[7] که خود در سِلک عرفای تاثیر گذار و حاضر در صحنه عصر خود بود و در سیاست و وضعیت منطقه و مردم خود شریک شد، اما البته نه حتی شریک در ظلم حُکام سربدار بلکه در مقابل خطای دوستان خود نیز ایستاد و رهبری قیامی را به عهد گرفت که بعد از راهبرش جناب شیخ خلیفه مازندرانی[8] بی سکاندار شده بود. حدود بیست سال پیش وقتی در کنار قبر این بزرگمرد بی مدعا و فارغ از دنیا و ثروت آن عمر خود را در خدمت به ایزد بزرگ و خلق خدا صرف کرد، حاضر شدم، آرامگاهش همچون خانه باغی گلی و واگذاشته شده بود که موش ها کف این سایبان بناشده بر قبرش را سوراخ سوراخ کرده بودند و کف این مکان را تل های خاکی از آثار این جوندگان پوشانده بود و حتی سریال سربداران هم باعث نشده بود که فکری به حال آنجا شود و موش ها آنجا را به ویرانه ایی بدل کرده بودند، ولی اکنون کلبه ایی ساده و اما آبرومند بر قبرش قرار دارد و همین کافی است که مراجعین مرقدش در آن صحرا برای وقوف چند لحظه ایی بر مزار این عارف سالک سایبانی بر سر داشته باشند.

اکنون مزار بی تکلفش از نقش مهم و تاثیر گذار او در قیام سربداران حکایت می کند که اختلاف نظر او با امیر و سیاست پیشه سربداران زمان یعنی خواجه وجیه‌الدین مسعود سربداری[9] به کشته شدنش به اشاره همین حاکم همسنگر سربدار او منجر شد، و ناگفته نماند که به گواهی تاریخ همین حذفِ نابجا و نابکارانه منتقدی همچون شیخ حسن جوری توسط سیاست پیشگان تکیه زده بر حاصل دست سربداران هم به نابودی این نهضت حتی توطئه گر این صحنه در مقابل بازماندگان مغول و دست نشاندگان آن یعنی حاکم هرات انجامید و حاکم دست نشانده مغول بعد از غلبه بر سربداران چنان خونی از آنان ریخت که حکایت قیام توابین به رهبری مختار ابو عبید ثقفی و خیانت یارانش به مختار در آخرین لحظات و شکست مختار و سرانجام کشتار تسلیم شدگان از یاران مختار توسط مصعب ابن زبیر[10] را در جریان فتح کوفه، برایم تداعی کرد.

این عاقبت هم داستان غریبی است، و گویای حکایت ما که در هنگامه قیام و مبارزه، همه زیر یک چتریم، و بعد از نبردی سخت و کسب پیروزیی گرانبها، خرابکاری ها، زیاده طلبی ها، انحصارها، مصادره نتایج به نفع خود و... شروع می شود، از جمله حکایت غمبار حذف که حتی به رهبران نهضت هم سرایت می کند و همین حذف ها باعث نابودی همه ما شده است، اگر یاران مختار او را ترک نمی کردند شاید اسیر شمشیر حاکم زبیری نمی شدند و او اینچنین در یک روز هزاران تن از تسلیم شدگان را سر نمی زد؛ و اگر حاکم و سربازان سربداری به حذف شیخ حسن جوری اقدام نمی کردند شاید به شکست در مقابل حاکم هرات گرفتار نمی شدند و او نیز این چنین هزاران سرباز سربدار را در یک روز گردن نمی زد؛ و انگار این حکایت تکراری تاریخ تشیع شده است و پایانی بر آن متصور نیست.     

  [1] - http://www.tabnak.ir/fa/news/592963/  

[2] -  این ضرب المثل حکایت دوری از گنجی دارد که دیگر دست نایافتنی است، به سان شیر با مزه و مقویست در پستان مادری که برای فرزندش کیمیاست اما با درگذشت مادر شیر و چشمه جوشان آن هم از بین می رود و با مادر به زیر خاک دفن می شود و فرزند محروم از آن می شود.

[3] - https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%AF روستایی درمسیر جاده شاهرود – سبزوار

[4] - http://fa.journals.sid.ir/ViewPaper.aspx?id=164520

[5] - http://parsi.wiki/dehkhodaworddetail-071fa5cb50bd4231960c3b7935e4a6ba-fa.html

[6] - آن کس که بداند و بداند که بداند    اسب خرد از گنبد گردون بجهاند!       آن کس که بداند و نداند که بداند      بيدار کنیدش که بسی خفته نماند!          آن کس که نداند و بداند که نداند           لنگان خرک خويش به منزل برساند!       آن کس که نداند و نداند که نداند         در جهل مرکب ابدالدهر بماند!

[7] - https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%AC%D9%88%D8%B1%DB%8C شیخ حسن جوری

[8] - http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13921104000021 شیخ خلیفه بنیانگذار سربداران

[9]سربداران

[10] - همان گونه که مصعب ابن زبیر شش هزار نفر از یاران مختار را بعد از شکست و کشته شدن مختار گردن زد، حاکم هرات نیز چهارهزار سربدار را که بعد از شکست وجیه الدین مسعود تسلیم شده بودند را گردن زد و سیلی از خون آنان بر پا کرد. http://www.military.ir/forums/topic/15427/ 

دیشب در عالم خواب، آنگاه که به قصد تدارک منزلی، از ورانداز خانه های کوچک و اما زیبای قدیمی به حراج گذاشته شده در زادگاهم می آمدم، پدر (ره) مهربانانه تنهایم یافت و بی هیچ شماتت، طعنه و یا گلایه ایی خبر داد که تشیع مادر مرحومت هم به خیر گذشت، شب آدینه بود و جَمعِ خلایق، جمع، آبرومندانه به خاکش سپردیم، و هم اکنون از مزارش بر می گردیم، بی آنکه به رویم آورد که تو کجا بودی و غیبت تو از بهر چه بود؟! و واقعا هم نمی دانستم و بی خبرانه به امور خود مشغول، و لابد بر آدم غافل و بی خبر هم حرجی نیست. در آن لحظه دریافت آن خبر نمی دانستم باید بر این رفتن و ندیدن آخرین مادرم بِگریم و یا عذر تقصیر ردیف کرده و به توجیه عدم حضورم نزد پدر بپردازم، در این خیال بودم که بانک سحرخیزان بیدارم کرد که برخیز و توشه ایی برای روز دارز در پیش برگیر.

خدایا در این پنج شنبه نیمه ماه روزه داری، که بندگانت از سر بندگی، سر بر آستان تو ساییده و روز را به تشنگی و گرسنگی از برای اطاعت تو مشغولند، قسمت می دهم که اموات و گذشتگان ما را در نعمت خود شامل گردانی و ما را مشمول دعای خیرشان کنی. 

استعانت از خداوندگار بزرگ و با اهدا درود بی پایان به روان پاک انبیاء، اولیا و صالحان و مصلحین و همه آزادمردان جهان، وب سایت خود را در این ماه مبارک رمضان و هنگامه بندگی خاصان درگاه حضرت باری تعالی آغاز می کنم. آنچه باید در نظر داشت این که دنیا همواره در حال چرخش است و ما نیز پله به پله مراحل زندگی خود را طی می کنیم و خواهیم کرد تا به سر انجام خود نزدیک و نزدیک تر شویم، و در آخر نیز در لحظه موعود بانک رفتن سر دهیم، و همه چیز این دنیایی خود را واگذاریم و ترک دیاری کنیم، که میهمان چند روزه آنیم؛ در این بین نیز منزلگاه های مختلفی را تجربه کرده و می کنیم و جدا شدن هایی را شاهد بوده و خواهیم بود که تداعی گر و تمرین جدایی اصلی خواهد بود و همواره یاد آور ترک و جدایی بزرگ (مرگ). 

وبلاگ "یادداشت های بی مخاطب"  (http://mostafa111.blogfa.com) برایم سال ها مامنی بود تا بتوانم با خود، ایزد بزرگ، دوستان و... سخنانی را بلند و کوتاه طرح نمایم؛ شاید وقتی که به همراه استاد و دوست فرهیخته ام جناب آقای دکتر سید عبدالحمید ضیایی در روز جمعه ایی به تاریخ نوزدهم مهر ۱۳۸۷ در خانه فرهنگ ج.ا.ایران در دهلی نو (هندوستان) به تدارک ایجاد وبلاگی برای خود مشغول بودیم، هرگز نمی دانستم که این وبلاگ را نه سال بعد در تهران ترک خواهم کرد و به نظاره پایانش خواهم نشست؛ و دیگری از راه خواهد رسید و مرا به داشتن وبسایتی ترغیب و متقاعد خواهد کرد، که به منزل جدیدی برای طرح افکار و یادداشت هایم تبدیل خواهد شد. 

امیدوارم همانگونه که این وبلاگ تاکنون به محل و منشا نوشته ها و یادداشت هایم تبدیل شده بود، این وب سایت نیز برای سال ها محل امنی برای حضور اندیشه هایم بوده و به داغ هجران او دیگر مبتلا نشوم و عمر با همین وبسایت (http://mostafa111.ir) به پایان برسد. خدایا این وبسایت را نیز برایم به محیطی میمون و مبارک تبدیل کن تا منشا اثری برای خود و دیگران باشد. آمین رب العالمین